Nếu huyết áp đột ngột tăng cao hay hạ thấp bất thường (tụt huyết áp) đều khiến cho cơ thể khó chịu và đôi khi dẫn đến những bệnh lý nguy hiểm.

Thế nào là tụt huyết áp, do nguyên nhân nào?

Tụt huyết áp là khi đo thấy chỉ số huyết áp tâm thu thấp hơn 90mmHg và huyết áp tâm trương thấp hơn 60mmHg.

Dấu hiệu của huyết áp giảm đột ngột là người bệnh sẽ có cảm giác choáng váng, hoa mắt, chóng mặt, hồi hộp, tim đập nhanh; nặng hơn có thể là lơ mơ, lú lẫn, ngất xỉu và mất ý thức. Huyết áp giảm đột ngột làm cho não và các cơ quan khác trong cơ thể không nhận được lượng máu cung cấp đủ ôxy và các chất dinh dưỡng, có thể gây thiếu máu não và chết não, nguy hiểm đến tính mạng.

Thường xuyên theo dõi huyết áp để biết được tình trạng sức khỏe và có cách can thiệp kịp thời.

Thường xuyên theo dõi huyết áp để biết được tình trạng sức khỏe và có cách can thiệp kịp thời.

Nguyên nhân gây tụt huyết áp thường gặp nhất là do tác dụng phụ của các loại thuốc điều trị tăng huyết áp, nhất là nhóm thuốc lợi tiểu. Vai trò của thuốc lợi tiểu là tăng cường thải nước ra ngoài cơ thể qua thận. Từ đó, thể tích dịch trong hệ tuần hoàn cũng giảm dần, làm giảm áp lực trong lòng mạch, giúp giảm huyết áp. Tuy nhiên, nếu dùng thuốc quá liều, bệnh nhân đi tiểu quá nhiều, tình trạng hao hụt nước trong lòng mạch quá mức sẽ gây tụt huyết áp. Ngoài ra, các nhóm thuốc giãn mạch trong điều trị tăng huyết áp cũng có thể gây tụt huyết áp nếu điều trị liều cao, phối hợp nhiều nhóm thuốc.

Huyết áp cũng sẽ hạ thấp khi thể tích dịch tuần hoàn thuyên giảm. Đó là khi chúng ta bị mất nước do đổ mồ hôi quá nhiều, do tiêu chảy cấp, nôn ói hay do chảy máu ồ ạt. Người khỏe mạnh cũng có thể bị tụt huyết áp đột ngột sau khi tắm nước nóng, tắm hơi, xông hơi. Người lớn tuổi hay người bị biến chứng thần kinh ngoại biên do đái tháo đường nhiều năm dễ bị hạ huyết áp tư thế đứng, gây xây xẩm, chóng mặt khi chuyển tư thế đột ngột, đang nằm hoặc ngồi bỗng đột nhiên đứng dậy.

Nguyên nhân gây tụt huyết áp ít gặp hơn là do suy tim nặng, do nhịp tim quá nhanh hay do sốc nhiễm trùng, sốc phản vệ.

Xử trí khi bị tụt huyết áp

Gặp trường hợp bị tụt huyết áp hoặc khi đo huyết áp thấy thấp dưới 90/60mmHg thì phải có cách sơ cứu người bệnh nhanh chóng và đúng cách, nếu không có thể dẫn đến các biến chứng như đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, suy thận, tai biến mạch máu não, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.

Khi một người bị tụt huyết áp, cần xem xét xem người đó có tiền sử bị bệnh tiểu đường không, nếu không thì loại bỏ khả năng người đó bị hạ đường huyết, tập trung sơ cứu hạ huyết áp. Quá trình sơ cứu cần thực hiện theo các bước:

Từ từ đặt bệnh nhân ngồi hay nằm xuống bề mặt phẳng, dùng gối kê đầu và chân, nên kê gối cao hơn so với đầu. Chọn nơi yên tĩnh để nghỉ ngơi, tránh ồn ào hay kích động sẽ khiến tình trạng trở nên nặng nề hơn. Cho người bệnh uống ngay 1 cốc nước ấm như trà ấm hay nước gừng, sau đó đo lại huyết áp sẽ thấy hồi phục được phần nào.

Nếu đang điều trị thuốc tăng huyết áp thì cần ngưng thuốc ngay và tái khám sớm. Lúc này, cần báo bác sĩ chỉ số huyết áp đo được và dấu hiệu tụt huyết áp để điều chỉnh thuốc cho hợp lý.

Cho bệnh nhân uống 1 cốc nước sâm, trà gừng, cafe, chè đặc… hoặc thức ăn đậm muối sẽ giúp cơ thể dễ chịu trở lại. Nếu không có sẵn những thức ăn, đồ uống như vậy thì cho bệnh nhân uống nhiều nước lọc để giúp kích thích nhịp tim, nâng chỉ số huyết áp tạm thời. Có thể cho bệnh nhân ăn một chút socola giúp bảo vệ thành mạch máu, giữ huyết áp ổn định hơn.

Trong trường hợp có huyết áp tụt kèm nôn ói hay tiêu lỏng nhiều lần, nhất là người cao tuổi, cần bổ sung lượng nước kèm điện giải đã mất bằng cách uống các dung dịch oresol, sữa, nước canh rau, nước cháo… Nếu tụt huyết áp lại kèm theo có chấn thương hay chảy máu thì phải cầm máu ban đầu và đến bệnh viện ngay để được xử trí cấp cứu.

Với các trường hợp huyết áp không ổn định, dễ lên xuống thất thường, điều quan trọng là phải thường xuyên theo dõi huyết áp tại nhà để biết được tình trạng sức khỏe và có cách can thiệp kịp thời, tránh những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.

Trong trường hợp tình trạng bệnh nhân tụt huyết áp chuyển biến xấu, các triệu chứng ngày càng nặng hơn, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến các cơ sở y tế gần nhất để được can thiệp kịp thời.

Riêng đối với người có cơ địa huyết áp thấp, nên ăn mặn hơn người bình thường; ăn nhiều chất dinh dưỡng, đủ bữa, đa dạng các loại vitamin. Nên uống nhiều nước giúp tăng thể tích máu và tránh sử dụng đồ uống có cồn. Ngoài ra, cần sinh hoạt điều độ, ngủ đủ giấc, tránh làm việc quá sức hay thay đổi tư thế đột ngột. Nằm ngủ nên gối đầu thấp, chân cao. Nếu phải đi đứng nhiều, nên mang vớ áp lực để tránh máu dồn ứ ở chân mà trở về tim thuận lợi hơn. Ngoài ra, cần giữ tinh thần lạc quan, vui vẻ, tránh xúc động quá mạnh như sợ hãi, lo lắng, buồn nản có thể càng làm huyết áp hạ thêm.

BS. Vũ Trí